Ik heb echter wel een aantal bedenkingen bij de manier waarop het symposium georganiseerd werd, en de inhoud ervan. Zo was het een gemiste kans dat er geen enkele lezing of getuigenis in VGT was. Ook werd er teveel gefocust op de technische aspecten van GON-begeleiding (uren, eenheden, budgetten) en te weinig op de kwaliteit ervan, en op het feit dat bijvoorbeeld maar een kleine minderheid van de GON-begeleiders VGT kent. (Is die VGT-vaardigheid voor VLOK-CI nog een prioriteit?) Dove kinderen werden bovendien op geen enkel moment “doof” genoemd, maar “kinderen met een auditieve beperking”.

Het is onmogelijk om hier een heel verslag te doen van het symposium, maar ik wil er twee dingen uithalen die mij bijgebleven zijn: de oordopjes, en de lezing van Leo De Raeve.

’s Ochtends bij het binnenkomen kregen we naast een map ook twee oordopjes. Ik vond dat vreemd. “Misschien gaan ze iedereen vragen die de hele dag in te houden om beter te kunnen focussen op de VGT,” dacht ik nog, voor de grap. Mis. Bij aanvang van het symposium werd aan iedereen gevraagd om die oordopjes in te doen. Eén van de mensen van VLOK-CI begon op het podium het congres in te leiden. De tolk VGT mocht niks meer doen. Daar zaten we dan, ook de dove aanwezigen. Ik begrijp de idee, maar als ze denken hiermee de ervaring van een doof kind in het horend onderwijs voor te stellen, dan zitten ze er volgens mij toch ver naast. Bovendien: ik ben zo meer dan tien jaar naar school en unief geweest, en ik voelde me helemaal niet aangesproken. Maar het was nog niet gedaan.

Eén van de hoofdlezingen werd gegeven door Leo De Raeve. Het was mij niet duidelijk of hij sprak namens het KIDS of namens zijn zogezegd onafhankelijk informatiecentrum ONICI. De Raeve heeft immers in het verleden al bewezen niet altijd de meest objectieve conclusies te trekken, dus ik volg zijn lezingen met een kritisch oog. Dat is niet altijd makkelijk, omdat hij zijn publiek vaak overweldigt met cijfers en verwijzingen naar onderzoeken allerhande waar het CI meestal voordelig uitkomt. Als je geen enkele wetenschappelijke achtergrond hebt, dan neem je alles wat hij zegt makkelijk voor waar aan. Maar zijn discours vertoont vaak gaten, onvolledigheden en subjectieve conclusies. Een kleine selectie:

De Raeve verwees naar uitspraken van enkele “vooraanstaande dovenpedagogen” zoals Meyer & Leigh (2010):

For the first time in deaf education history, spoken language has become accessible as the first language for many, arguably the vast majority of profoundly deaf children.

Ik vraag mij af wat het dovenonderwijs dan al de voorgaande jaren, zelfs decennia, gedaan heeft. “Yeah, gesproken taal wordt eindelijk toegankelijk als de eerste taal van dove kinderen, nu kunnen we beginnen met ons werk!” De ganse periode sinds 1880 was voorbereiding ofzo? Generaties dove mensen zonder onderwijs die naam waardig? (Wie gelooft die mensen nog?)

De Raeve verwees verder naar de Nederlandse pedagoog Knoors, die vaststelt (verwijzend naar Marschark) dat er op dit moment onvoldoende bewijs is om daadwerkelijk uitspraken te doen over de effecten van bilinguaal onderwijs. “We hebben geen bewijs dat het werkt”, met andere woorden. Voorstel van De Raeve: dat we dan maar eens moeten gaan nadenken of er geen manier is om dove kinderen VGT als tweede of derde taal aan te bieden, bijvoorbeeld op woensdagnamiddag naar de dovenschool gaan om wat VGT te leren. Als dat voorstel er zou komen, dan zou dat het enige moment zijn waarop dove kinderen nog in contact komen met VGT. Want volgens De Raeve hebben horende ouders geen tijd om VGT te leren. Dat diezelfde ouders helemaal geen kansen krijgen om VGT te leren, dat laat hij compleet buiten beschouwing. Ouders hebben in Vlaanderen immers geen recht op verlof om VGT te leren (zoals in sommige Scandinavische landen), er zijn hier geen cursussen VGT op maat van ouders en veel ouders zijn door de medische wereld sowieso al gebrainwasht en ongeïnformeerd over VGT.

Met betrekking tot GON-begeleiding zei hij dat we eigenlijk weinig weten over “onze dove populatie” dove en slechthorende kinderen in het gewoon onderwijs. Hij verwees naar het onderzoek van Smessaert over het zeer lage welbevinden van dove leerlingen in het horend onderwijs. “Dit geldt inderdaad”, zo zei hij, “voor de 12 dove jongeren die werden bevraagd: 1 CI, 7 hoorapparaten, 4 geen apparaten; 4 kinderen van dove ouders en allen geïntegreerd na de lagere school”. Wat hij eigenlijk bedoelde: tja er heeft er maar eentje een CI en er komen er dan nog 4 van dove ouders en ze zijn niet vroeg geïntegreerd dus ja, geen verrassing dat die zich slecht voelen op een horende school. “We kunnen geen uitspraken doen over hoe het met AL onze kinderen is”, volgens hem, en voor de volledigheid vermeldde hij nog even dat, na verspreiding van het onderzoek van Smessaert, verschillende ouders van dove kinderen naar hem mailden: “onze kinderen voelen zich wél goed op school!” Die mails vormen dan plots wel een representatief staal van de dove leerlingen? Het is waar dat het onderzoek van Smessaert geen uitspraken doet over alle dove leerlingen. Maar al wel zeker over die 12, en het zou onethisch zijn niets te doen en te wachten in de hoop dat CI het beter doet of tot gesproken taal toegankelijk wordt, zoals het dovenonderwijs gedaan heeft.

Tijdens de pauze was ik getuige van een horende moeder van een doof kind die toestapte op de raadgever van de minister van Onderwijs. Ze vertelde dat haar dochter in de lagere school depressief was geweest omdat ze niet doof mocht zijn, omdat ze elke schooldag moest proberen zich zoveel mogelijk aan te passen naar horende normen, en daardoor crashte. “Dan mag je daar al de tolken en GON-begeleiders opzetten die je wilt, dat zal niks helpen”, zei ze. En dat is zo.Tolken en GON-begeleiders zijn op een bepaalde manier ook bliksemafleiders voor het echte probleem: dat er in Vlaanderen geen enkele onderwijsvorm is (binnen het gewoon onderwijs) waar dove kinderen doof mogen zijn.

Today, the Flemish government was sentenced for the second time in two years for discrimination of deaf students in secondary education. The government is guilty of refusal of reasonable accommodations for deaf students (in the form of enough interpreting hours) – a legal form of discrimination. With this sentence, the Court of Appeal has reaffirmed the 2009 sentence of the first Court in Ghent.

The case was submitted in 2009 by four deaf parents of deaf children, supported by the Flemish Deaf Association Fevlado. They were assisted by the Brussels law firm Stibbe, which has taken on this case on a pro bono basis.

In August 2009, the Flemish government entered an appeal against this sentence not because they thought the parents’ demands were unreasonable, or more interpreting hours were not within their budgetary possibilities (at least they didn’t say that officially), but because, so they said, “there were not enough interpreters” to provide more interpreting hours. This was their claim in 2009, and they repeated the very same argument in 2011, in Higher Appeal.

The judge in Higher Appeal could see right through it and did not follow their argument. The court clearly states that the Flemish government’s position of suggesting that the “shortage” of interpreters is an external reality outside their sphere of influence is nonsense and that in reality, the cause of the so-called “shortage” lies with the Flemish government itself. Indeed, there effectively are enough people with an interpreter qualification in Flanders (about 282 certified interpreters). The problem is they have troubles to effectively work as interpreters in education because of job insecurity (low amount of interpreting hours funded by the government), the by the government enforced “self-employed” statute, the low wage and the administrative overregulation. Add to this the fact that many interpreters are women who also have to cope with the combination work-family, and that the training does not fully equip them to learn how to make the best out of their “self-employed” status, and you get the full picture.

It will be interesting to see the reaction of the BVGT (the Flemish interpreter association), since this is a crucial case for them and their profession, right at the heart of their interests (higher wage, better working conditions, more job security).

The government also stated that if the three students concerned would receive more interpreting hours, the other deaf students would be victims of this. This was also refuted by the judge, stating that the government need to provide equal treatment of persons with an equal “handicap” and that the mere supposition that because of this more students would be entitled to more interpreting hours, does not mean this would be an unreasonable accommodation.

The judge also stated that this case is first of all a case of social justice, and that the government also needs to be aware that the costs now (when providing deaf students truly equal access to education) are nothing compared to the costs in the long term when they maintain the status-quo: low-educated and/or unemployed deaf adults, deaf adults with mental health problems, and, as a result of this: deaf adults living on social security and other allowances.

It is also equally important to realise that Flemish deaf students, if they want to obtain a diploma which allows them to enter higher education, have no other choice than to go to a mainstream school. There is no alternative. That the Flemish government does not offer these students any other choice (e.g. sign language medium secondary education) is one thing, but that they force deaf studens to sit in a classroom where most of the time they don’t have a clue what’s going on, is criminal. According to Tove Skutnabb-Kangas, such a situation where the language of instruction is incomprehensible, even amounts to no education at all.

With this sentence, the judge in higher appeal has firmly reminded the Flemish government of the engagement they undertook when ratifying the UN Convention on the Rights of Persons with Disabilities in July 2009. Although the case was primarily based on the Flemish decree on Equal opportunities and Equal treatment, which was adopted in 2008, this is also a case where the UNCRPD, although a “disability convention”, offers a pathway for social and language justice for deaf people.

The struggle of the Flemish Deaf Association for equal access to secondary and higher education for deaf children and students has hopefully reached an end. It is only one of the many battles the association needs to fight to change policy linked to Deaf education. Let’s hope this case is a precedent and deaf students can finally access secondary education through their mother tongue.

Maybe Pascal Smet, the Flemish minister of Education, needs to make some time to listen to the wise words of the American abolitionist and statesman Frederick Douglass: “It is easier to build strong children than to repair broken men.”

Gebarentaal: het journaal van 19u en het Ketnet-journaal worden via het open internet met gebarentaal aangeboden binnen het jaar na de inwerkingtreding van deze overeenkomst. Dit signaal wordt ook digitaal aangeboden aan de distributeurs die die service ook via interactieve digitale televisie kunnen verspreiden. Het weekoverzicht van het Ketnet-journaal wordt via TV met gebarentaal aangeboden binnen het jaar na de inwerkingtreding van deze overeenkomst.

De Vlaamse Dovengemeenschap pleit al jaren voor “VGT op de VRT”. Het was en is één van de topprioriteiten van Fevlado, de afwezigheid van VGT op de VRT kwam naar voor op elke studiedag, elke workshop, in vele gesprekken met dove mensen. Het was ook één van de eisen van de petitie die DAF in 2004 startte.

En ja, we komen van ver. Ik herinner me nog levendig sommige vergaderingen met de VRT: “maar er is toch al ondertiteling?”, “het is maar een kleine doelgroep”, “klopt het dat gebarentaal gaat uitsterven?” et cetera.

Nu het moment er is dat er eigenlijk een serieuze stap vooruit wordt geboekt, blijft het vrij stil. Er waren enkele posts op Facebook en Fevlado berichtte via hun website dat ze zeer tevreden zijn maar blijven streven naar het dagelijks uitzenden van deze programma’s in VGT op televisie en niet enkel via het internet.

Wat houdt dat stukje in de beheersovereenkomst nu juist in? De VRT heeft het over “via het open internet met gebarentaal aanbieden”. Fevlado verduidelijkt dat het gaat om “het brengen van het Journaal en Karrewiet door dove vertalers”. Benieuwd welke vorm dit juist zal aannemen: een vertaling van het nieuws, of een eigen (eventueel) kortere nieuwsuitzending in VGT, met een voice-over, zoals ze in Finland al doen?

Het is in ieder geval geweldig dat de VRT de meeste aanbevelingen van Fevlado volgt: (1) als er gekozen moet worden, dan eerst programma’s voor kinderen en jongeren (Karrewiet) en duidingsprogramma’s (Het journaal) en (2) het inzetten van dove vertalers. Het zal nu aan Fevlado zijn om ervoor te lobbyen dat deze beheersovereenkomst effectief uitgevoerd wordt (voor ondertiteling bijvoorbeeld zijn niet alle afspraken uit de vorige beheersovereenkomst nagekomen), en dat de digitale distributeurs het signaal uitzenden.

Ik ben heel benieuwd wat er nu gaat gebeuren en zeker vanaf januari 2012, wanneer het nieuws dagelijks in VGT te zien zal zijn. Hoe zullen de dove vertalers het concreet aanpakken? Wat gaat dat doen met het zelfbeeld van dove kinderen en jongeren die anders nooit een dove volwassene tegenkomen, om nu plots één keer per week Karrewiet in VGT op TV te zien, en elke dag op het internet? Wat gaan de gevolgen zijn voor die visie van het grote publiek op VGT? Het gaat in ieder geval een boost geven aan de uitbreiding van het VGT-lexicon. Zijn er naamgebaren voor bijvoorbeeld Anders Behring Breivik, of Hosni Moebarak? Gebaren voor allerlei begrippen, plaatsen, landen, personen, … die nu misschien al gebruikt worden door gebarentaligen maar waarvan niet iedereen het bestaan weet, zullen via het internet en digitale televisie verspreid worden.

Ik duim alvast voor een goed verloop van de testweek in september!

Minister Dewael liet eerder al weten dat dove personen automatisch vrijgesteld kunnen worden van deze opdracht. Voor wie de opdracht toch wil vervullen, zijn de gemeenten verantwoordelijk voor de organisatie en toegankelijkheid van het stembureau. Lees: voor de kosten van een tolk VGT.

Ik stuurde een mailtje naar de voorzitter van het stembureau om te laten weten dat ik graag bereid ben om bijzitter te zijn, op voorwaarde dat de stad Antwerpen zou instaan voor de tolkkosten. Ik zette er alle andere nodige informatie bij. Hoeveel een tolk hen concreet zou kosten, de website van het CAB, …

Concreet gaat het om acht tolkuren (van 7u tot 15u) + bemiddelingskosten + vervoerskosten. Go figure.

Al snel kreeg ik een mailtje terug:

“Wij danken u voor uw bereidwiligheid en de verstrekte informatie. Wij trachten het kostenplaatje voor de stad Antwerpen zo laag mogelijk te houden. We zullen u vrijstellen van de taak als bijzitter maar mogen wij u wel vragen ons een attest te bezorgen waaruit blijkt dat u doof bent.

Met vriendelijke groeten,

het verkiezingsteam.”

Nu zijn er twee opties. Het gewoon hierbij laten en ze braaf een attestje opsturen (een audiogram?). Ofwel terugmailen dat ik niet om een vrijstelling gevraagd heb en dat ik gewoon daar aanwezig wil zijn met een tolk. Ik ben er nog niet uit …