Pigs can fly

Vorige week werd een “nieuwe” RvB en AV van Fevlado verkozen. “Nieuwe” omdat er eigenlijk niet veel nieuws aan is. De enige nieuwe gezichten in het bestuur zijn Raf De Ryck en André Lathouwers maar zelfs die laatste is niet helemaal nieuw want hij was eerder al eens voorzitter en is nu, zoals hij het zelf uitdrukt, “gerecycleerd“. Hij werd gecoöpteerd in de AV omdat er geen enkele kandidaat was om Filip Verstraete als voorzitter op te volgen.

Er is ondertussen op Facebook al heel wat ‘inkt’ gevloeid over het waarom van deze situatie. Hoe komt het dat er na  het voorzitterschap van achtereenvolgens André Lathouwers en Filip Verstraete, die eerste terug van stal wordt gehaald wegens geen enkele andere jonge kandidaat? Hoe komt het dat er zo weinig nieuwe, jonge bestuursleden zijn? Hoe komt het dat er voor de RvB van het VGTC wel acht nieuwe dove kandidaten gevonden werden?

Een poging tot analyse. (Ik spreek hier voor de gemakkelijkheid over de “oude” en de “jonge” generatie. Met de “oude” generatie bedoel ik de generatie die op dit moment het grootste deel van de RvB en AV van Fevlado uitmaakt, dus mensen tussen de 40 en 55 ongeveer. Ik bedoel hiermee niet dé RvB of AV van Fevlado, maar de leeftijdsgroep in het algemeen. Met “jonge” generatie bedoel ik vooral mensen van mijn eigen generatie, dus midden-late 20, begin 30. Uiteraard zijn er binnen elke leeftijdsgroep uitzonderingen.)

1° Generatiekloof: verschillende generaties hebben verschillende visies op hoe bepaalde dingen aangepakt en voorgesteld moeten worden. Dat is voor een deel heel begrijpelijk, de oude generatie groeide immers op in een andere tijd en binnen een totaal andere context. Zij houden vast aan bepaalde verworvenheden die verkregen zijn binnen een handicap-kader, bvb. tolkvoorzieningen en bepaalde uitkeringen, en zijn bang dat als het kader verandert, ze deze verworvenheden zullen verliezen. Voor de jongere generatie is dat soms moeilijk te begrijpen. Zij willen uiteraard tolkvoorzieningen etc. behouden, maar hebben een andere mening over andere handicap-gerelateerde dingen zoals uitkeringen, en zien meer voordelen in een talig-cultureel kader. Ze willen zelf het kader bepalen en niet de overheid dat laten bepalen. De jongere generatie is verder opgegroeid met het internet waardoor een gigantische hoeveelheid informatie beschikbaar werd, en heeft ook geleerd meningen te ventileren op Facebook, Twitter, allerhande fora, en daarover in discussie te treden met horende mensen. Ze heeft ook geprofiteerd van toenemende mobiliteit en vooral van meer mogelijkheden tot internationale contacten. Daardoor verblijft iemand al eens in het buitenland, ziet hoe het er daar aan toegaat, komt in contact met andere visies en mogelijkheden. Toch verklaart deze kloof niet alles, want er zijn ook jonge doven die ongeveer zo denken als de oudere generatie.

2° Opleidingskloof: een deel van de jongere generatie heeft geprofiteerd van bepaalde verwezenlijkingen bvb. tolkuren binnen onderwijs, waardoor de deuren tot het hoger onderwijs zijn open gegaan. Dat wil niet zeggen dat de oude generatie afgeschreven moet worden, helemaal niet, zij hebben bepaalde kennis en ervaringen die van onschatbare waarde zijn. Het wil ook niet zeggen dat dove mensen met een diploma het per definitie “beter” zouden weten. Toch heeft het verschil in opleiding gezorgd voor een bepaalde kloof waarbij de ene kant soms niet begrijpt waar de andere kant het over heeft. Het verschil in visie valt dus ook vaak (maar niet altijd) samen met een verschil in opleiding.

3° Zwart-wit denken van sommigen (en niet alleen de oude generatie): “horenden hebben allemaal een gemakkelijk leven”, zei iemand van die oude generatie me letterlijk. Ik heb een keer gecheckt of hij daar echt van overtuigd was. Ja, dat was hij. Alsof horende mensen allemaal al hun kansen op een gouden schotel krijgen aangeboden en zonder enig problemen door het leven flaneren. Dat is een bekrompen visie waar ik het heel moeilijk mee heb. Ik ontken niet dat dove mensen in deze op horen gebaseerde maatschappij bepaalde barrières tegenkomen waar horende mensen niet of minder mee te maken hebben, maar het afdoen als “alle horenden hebben het gemakkelijk en alle doven hebben het moeilijk” is bijzonder kort door de bocht. Zie ook n°6.

4° Pessimistische visie vs. optimistisch-realistische visie: hangt nauw samen met n°1 en n°2. Doof-zijn de schuld geven van veel wat er mis gaat in je leven vs. beseffen dat je soms bepaalde beperkingen hebt maar maar dat je daar oplossingen voor kan zoeken, en dat je voor bepaalde kansen net zo hard moet werken of vechten als horenden. Maar ook deze visie van de oudere generatie is deels te begrijpen: zij hébben nu eenmaal minder kansen gekregen en vaak net omwille van het feit dat ze doof waren. Voor de jongere generatie is lang nog niet alles rooskleurig maar zij kijken daar soms anders tegenaan.

5° Andere levenskeuzes: de oude generatie investeerde veel tijd in bestuur van dovenclub, Fevlado, .. De jongere generatie vindt dat ook belangrijk maar maakt daarnaast bijkomende keuzes die de oudere generatie in hun tijd vaak nog niet kon maken: bvb. verder studeren, in het buitenland gaan studeren/werken, .. Iedereen heeft ook een andere manier om zijn bijdrage te leveren, niet iedereen doet dat via een bestuursfunctie of vindt zichzelf daar de geschikte kandidaat voor. Ook tijdsgebrek is een probleem, en het feit dat het grootste deel van de verantwoordelijkheid gedragen wordt door een kleine groep mensen. Anderzijds, voor het bestuur van het VGTC konden er wel 8 nieuwe dove bestuursleden gevonden worden, anders ook niet bepaald mensen met te veel tijd. Dit heeft wellicht te maken met het feit dat de visie van het VGTC duidelijk is, en die van Fevlado -op dit moment- niet.

6° Oogkleppen. Op Facebook wordt de discussie opnieuw vernauwd tot de vraag “handicap of taalminderheid”. Dat was een uitgangsvraag voor een debat bij bestuur en experten van Fevlado, een aantal jaar geleden, en dat was toen goed bedoeld maar achteraf bekeken een foute, zwart-witte vraag. Toch blijven we daarin vastzitten, en draaien we kringetjes. Het is tijd voor een debat dat veel ruimer gaat dan steeds dezelfde vraag over handicap-taalminderheid, over wat je met uitkeringen kan doen en waarom je daar recht op zou hebben. Ondertussen wordt horende ouders afgeraden om VGT te leren, bestaat VGT doe mee niet meer, krijgen dove kinderen nog altijd geen gelijke onderwijskansen, zien ouders soms geen andere mogelijkheid dan hun doof kind al in de peuterschool naar een horende school te sturen, is VGT nog altijd maar beperkt te zien op tv, worden er maar heel weinig dove films gemaakt, is er geen opleiding voor dove tolken, kan de opleiding voor horende tolken veel verbeteren,en ga zo maar voort. En wij maken ons druk over de zin en onzin van uitkeringen, en of het nu of handicap of taalminderheid is, of alletwee. Wordt het geen tijd dat we die oogkleppen afdoen?

Ik zie vast nog dingen over het hoofd, het gaat immers over een complexe wirwar van redenen. Uw comments zijn van harte welkom. Wees vriendelijk voor elkaar.

Ik zag daarnet “Door de oren van Ellen“, een reportage die me erg heeft geraakt.

De grootouders die niet willen gebaren tegen Ellen omdat de wereld horend is en ze daar moet spreken, want ja “wat als je naar de bakker gaat?” Hoe vaak heb ik dat argument ook al niet moeten horen! “De bakker” is het klassieke voorbeeld dat veel horenden aanhalen als reden waarom dove kinderen moeten leren spreken. Ik zeg zeker niet dat we dat alle dove kinderen zouden moeten ontzeggen, maar gebruik dan tenminste zinvolle argumenten voor dat leren spreken. En blok de communicatie met je kleinkind niet bewust af.

De meisjes die “patat” gaan bestellen en de communicatie die hoewel hartelijk, ook van de kant van de horende man, toch niet helemaal vlot loopt. Ellen die een briefje heeft waar alles opstaat, een briefje dat ze makkelijk kan afgeven, maar toch haar stem gebruikt om de bestelling te doen. De sarcastische opmerking van de vrouw naast Myrthe wanneer die een bonnetje vraagt – maar ook haar hulp met “vertalen” naar de man achter de toog toe.

De schoolkinderen die zelf zeggen “volgens de wet” moet jij naar een slechthorendenschool, en jij naar een dovenschool en goed weten wat het verschil daartussen is. De moeder van Ellen die benadrukt dat zij doof is, gebarentaal “nodig heeft” en dus niet naar een slechthorendenschool kan (waardoor ze van haar beste vriendin gescheiden zou worden).

Ellen’s vader die haar voorzichtig probeert uit te leggen wat het betekent om naar een horende school te gaan, “je bent daar alleen”, “daar heb je geen vrienden”, terwijl hij ook weet dat het voor haar qua opleidingskansen veel zal uitmaken. Haar verdere leven zelfs. Ellen die zegt dat ze het wil doen om “met horenden te kunnen omgaan later”. En antwoordt dat ze het kotsbeu is dat het thuis altijd over school gaat en dat ze zich gewoon wil ontspannen. De twee broers die daar bij zitten. Zouden die begrijpen waarover het gaat? Op wat voor school zou de oudste zitten? Wat denkt hij op dat moment?

De horende school die haar niet aanvaardt. Wel haar, maar niet haar tolk. Huh?

De welkomstdag op de slechthorendenschool. Hoe ze één hand van het kind vasthouden terwijl ze zich voorstellen. De leerkracht die op een vraag van Ellen of ze gebarentaal gebruiken in de klas, antwoordt dat ze dat niet doen. En het hardst van al: de camera die Ellen volgt wanneer ze daarna langzaam terug op haar stoel zakt en haar gezichtsuitdrukking verandert.

Nee, ik was er even niet goed van.

Sinds een week heeft het Vlaams GebarentaalCentrum (VGTC) een nieuwe Raad van Bestuur. Voor buitenstaanders: het VGTC is het “expertisecentrum Vlaamse Gebarentaal” dat opgericht werd in 1997 door vertegenwoordigers van de Dovengemeenschap en taalkundigen, en in 2006 (na de erkenning van VGT) door de Vlaamse overheid erkend werd als “kennis- en coördinatiecentrum voor de Vlaams Gebarentaal”.

In tijden waarin het heel moeilijk is om voor Dove organisaties geëngageerde mensen te vinden, zijn er nu plots acht nieuwe bestuursleden, en twee nieuwe leden voor de Algemene Vergadering (AV). En ze zijn allemaal doof.

Hoewel dat laatste niet te veel uitvergroot moet worden, wil het toch wel wat zeggen: de oude Raad van Bestuur bestond jarenlang bijna volledig uit horende mensen, en ook de overgrote meerderheid van de AV was horend. Nochtans zijn dove mensen binnen het bestuur van het VGTC heel erg nodig omdat het VGTC zich voornamelijk bezig houdt met aspecten van taalplanning VGT (d.m.v. onderzoek, ontwikkeling leermiddelen, informatieverspreiding, …). Dove gebarentaligen hebben daarin een sleutelrol.

Het VGTC stond al langer open voor meer dove mensen binnen het bestuur van de organisatie, het was al jaren één van de aandachtspunten. Toch kwam het er nooit echt van. Misschien was de tijd er niet rijp voor. Dat is het nu wel. Het lijkt erop dat de erkenning van VGT en de studievoormiddag vorig jaar over taalplanning toch wel wat heeft losgemaakt, onder meer het besef bij dove mensen zelf dat de ontwikkeling van VGT een verantwoordelijkheid is van de hele gebarentaalgemeenschap en van dove gebarentaligen in het bijzonder. Het is goed om zoiets niet alleen te lezen in teksten over taalplanning, maar het nu ook in de praktijk te zien gebeuren. Het helpt uiteraard ook dat er nu een kritische massa is van dove mensen die ofwel zelf een taalkundige opleiding gevolgd hebben, of op een andere manier veel expertise/ervaring opgedaan hebben op vlak van VGT, of gewoon interesse hebben en geëngageerd zijn om een deel mee de verantwoordelijkheid voor de ontwikkeling van VGT op zich te nemen. Gezien die evolutie is het niet meer dan normaal dat een organisatie als het VGTC “Deaf-led” wordt.

Dat wil niet zeggen dat horende mensen voor het VGTC geen belangrijk werk kunnen of mogen doen, of dat er geen horende mensen in het bestuur van het VGTC zouden kunnen of mogen zetelen. Helemaal niet. Uiteraard is ook al het werk dat het oude bestuur jarenlang gedaan heeft cruciaal, en ze verdienen daarvoor het grootste respect. Zonder hen was het VGTC er niet (meer), en zij hebben de organisatie door vele jaren en de moeilijke eerste beleidsperiode gesleurd. Sommigen van hen blijven ook nog in de AV zetelen of blijven op andere manieren actief, en dat is zeker positief. Want ook nu moet het VGTC een zo ruim mogelijke expertise blijven aanspreken, en op een brede manier samenwerken met andere personen/organisaties.

Het VGTC begint nu aan haar tweede beleidsperiode die loopt van 2012 tot 2015. Het eerste jaar wordt er alvast één vol uitdagingen: het VGTC moet op korte termijn op zoek naar een nieuwe locatie in Antwerpen, en we krijgen van minister Schauvliege minder subsidies dan oorspronkelijk gevraagd (maar toch meer dan de vorige beleidsperiode) dus we moeten één en ander bijstellen, en hopelijk op een andere manier aan bijkomende middelen zien te geraken.

Wordt vervolgd!

Gisteren was ik aanwezig op het “GON-symposium” van VLOK-CI in Leuven. Het is goed dat het thema GON-begeleiding op deze manier aandacht kreeg. Het aantal uren GON-begeleiding waarop een kind recht heeft afhankelijk maken van het dB-verlies is een belachelijke regel die terecht aangeklaagd wordt door Fevlado en VLOK-CI. Het is dan ook positief dat er vandaag aandacht aan werd besteed in de pers.

Ik heb echter wel een aantal bedenkingen bij de manier waarop het symposium georganiseerd werd, en de inhoud ervan. Zo was het een gemiste kans dat er geen enkele lezing of getuigenis in VGT was. Ook werd er teveel gefocust op de technische aspecten van GON-begeleiding (uren, eenheden, budgetten) en te weinig op de kwaliteit ervan, en op het feit dat bijvoorbeeld maar een kleine minderheid van de GON-begeleiders VGT kent. (Is die VGT-vaardigheid voor VLOK-CI nog een prioriteit?) Dove kinderen werden bovendien op geen enkel moment “doof” genoemd, maar “kinderen met een auditieve beperking”.

Het is onmogelijk om hier een heel verslag te doen van het symposium, maar ik wil er twee dingen uithalen die mij bijgebleven zijn: de oordopjes, en de lezing van Leo De Raeve.

’s Ochtends bij het binnenkomen kregen we naast een map ook twee oordopjes. Ik vond dat vreemd. “Misschien gaan ze iedereen vragen die de hele dag in te houden om beter te kunnen focussen op de VGT,” dacht ik nog, voor de grap. Mis. Bij aanvang van het symposium werd aan iedereen gevraagd om die oordopjes in te doen. Eén van de mensen van VLOK-CI begon op het podium het congres in te leiden. De tolk VGT mocht niks meer doen. Daar zaten we dan, ook de dove aanwezigen. Ik begrijp de idee, maar als ze denken hiermee de ervaring van een doof kind in het horend onderwijs voor te stellen, dan zitten ze er volgens mij toch ver naast. Bovendien: ik ben zo meer dan tien jaar naar school en unief geweest, en ik voelde me helemaal niet aangesproken. Maar het was nog niet gedaan.

Eén van de hoofdlezingen werd gegeven door Leo De Raeve. Het was mij niet duidelijk of hij sprak namens het KIDS of namens zijn zogezegd onafhankelijk informatiecentrum ONICI. De Raeve heeft immers in het verleden al bewezen niet altijd de meest objectieve conclusies te trekken, dus ik volg zijn lezingen met een kritisch oog. Dat is niet altijd makkelijk, omdat hij zijn publiek vaak overweldigt met cijfers en verwijzingen naar onderzoeken allerhande waar het CI meestal voordelig uitkomt. Als je geen enkele wetenschappelijke achtergrond hebt, dan neem je alles wat hij zegt makkelijk voor waar aan. Maar zijn discours vertoont vaak gaten, onvolledigheden en subjectieve conclusies. Een kleine selectie:

De Raeve verwees naar uitspraken van enkele “vooraanstaande dovenpedagogen” zoals Meyer & Leigh (2010):

For the first time in deaf education history, spoken language has become accessible as the first language for many, arguably the vast majority of profoundly deaf children.

Ik vraag mij af wat het dovenonderwijs dan al de voorgaande jaren, zelfs decennia, gedaan heeft. “Yeah, gesproken taal wordt eindelijk toegankelijk als de eerste taal van dove kinderen, nu kunnen we beginnen met ons werk!” De ganse periode sinds 1880 was voorbereiding ofzo? Generaties dove mensen zonder onderwijs die naam waardig? (Wie gelooft die mensen nog?)

De Raeve verwees verder naar de Nederlandse pedagoog Knoors, die vaststelt (verwijzend naar Marschark) dat er op dit moment onvoldoende bewijs is om daadwerkelijk uitspraken te doen over de effecten van bilinguaal onderwijs. “We hebben geen bewijs dat het werkt”, met andere woorden. Voorstel van De Raeve: dat we dan maar eens moeten gaan nadenken of er geen manier is om dove kinderen VGT als tweede of derde taal aan te bieden, bijvoorbeeld op woensdagnamiddag naar de dovenschool gaan om wat VGT te leren. Als dat voorstel er zou komen, dan zou dat het enige moment zijn waarop dove kinderen nog in contact komen met VGT. Want volgens De Raeve hebben horende ouders geen tijd om VGT te leren. Dat diezelfde ouders helemaal geen kansen krijgen om VGT te leren, dat laat hij compleet buiten beschouwing. Ouders hebben in Vlaanderen immers geen recht op verlof om VGT te leren (zoals in sommige Scandinavische landen), er zijn hier geen cursussen VGT op maat van ouders en veel ouders zijn door de medische wereld sowieso al gebrainwasht en ongeïnformeerd over VGT.

Met betrekking tot GON-begeleiding zei hij dat we eigenlijk weinig weten over “onze dove populatie” dove en slechthorende kinderen in het gewoon onderwijs. Hij verwees naar het onderzoek van Smessaert over het zeer lage welbevinden van dove leerlingen in het horend onderwijs. “Dit geldt inderdaad”, zo zei hij, “voor de 12 dove jongeren die werden bevraagd: 1 CI, 7 hoorapparaten, 4 geen apparaten; 4 kinderen van dove ouders en allen geïntegreerd na de lagere school”. Wat hij eigenlijk bedoelde: tja er heeft er maar eentje een CI en er komen er dan nog 4 van dove ouders en ze zijn niet vroeg geïntegreerd dus ja, geen verrassing dat die zich slecht voelen op een horende school. “We kunnen geen uitspraken doen over hoe het met AL onze kinderen is”, volgens hem, en voor de volledigheid vermeldde hij nog even dat, na verspreiding van het onderzoek van Smessaert, verschillende ouders van dove kinderen naar hem mailden: “onze kinderen voelen zich wél goed op school!” Die mails vormen dan plots wel een representatief staal van de dove leerlingen? Het is waar dat het onderzoek van Smessaert geen uitspraken doet over alle dove leerlingen. Maar al wel zeker over die 12, en het zou onethisch zijn niets te doen en te wachten in de hoop dat CI het beter doet of tot gesproken taal toegankelijk wordt, zoals het dovenonderwijs gedaan heeft.

Tijdens de pauze was ik getuige van een horende moeder van een doof kind die toestapte op de raadgever van de minister van Onderwijs. Ze vertelde dat haar dochter in de lagere school depressief was geweest omdat ze niet doof mocht zijn, omdat ze elke schooldag moest proberen zich zoveel mogelijk aan te passen naar horende normen, en daardoor crashte. “Dan mag je daar al de tolken en GON-begeleiders opzetten die je wilt, dat zal niks helpen”, zei ze. En dat is zo.Tolken en GON-begeleiders zijn op een bepaalde manier ook bliksemafleiders voor het echte probleem: dat er in Vlaanderen geen enkele onderwijsvorm is (binnen het gewoon onderwijs) waar dove kinderen doof mogen zijn.

Jaren geleden toen ik nog orthopedagogiek studeerde, deed ik twee weken stage in een dovenschool met een “orale” (oh wat haat ik dat woord) visie. Het was één van de scholen waar VGT nergens gebruikt mocht worden, alleen in het uurtje Dovencultuur per week, gegeven door de dove leerkracht. Ik observeerde toen dagelijks in de klassen en kwam elke avond wenend thuis, zo erg hakte dat op mij in. Het is daar, in die school, dat mijn activisme is begonnen. Omdat wat ik zag en meemaakte, zo erg was.

Nu, zoveel jaren later, lees ik voor mijn onderzoek nog altijd over schrijnende situaties binnen het dovenonderwijs. Ik moest terugdenken aan die tijd, en vond een verslag terug van een discussie die ik had met mijn stagebegeleidster. Omdat er zo’n taboe rust op alles wat er binnen de muren van dovenscholen gebeurt en omdat dat maar eens gedaan moet zijn, post ik ze hier (in verkorte vorm):

“De leerkrachten voelen zich bekeken en bedreigd dat jij komt observeren voor communicatie. Je komt niet open over. Ze vinden het raar dat jij je stem niet gebruikt. Als orthopedagoge wordt er van je verwacht dat je open bent. Ik weet dat het een gevoelig onderwerp is, maar je kan toch een beetje inspanning doen voor de leerkrachten, en je stem gebruiken?”

Ik vertel haar dat hoewel ik niet akkoord ben met het onderwijssysteem, toch probeer zo objectief mogelijk te observeren. Dat ik niet begrijp waarom leerkrachten zich bedreigd voelen, want al wat ik doe in hun klas is schrijven en zwijgen.

“Ja maar ze vinden dat je niet open bent. En als stagiaire wordt er van jou verwacht dat je je aanpast.”

Ik probeer haar duidelijk te maken dat als ik in de leraarskamer babbel met een leerkracht in VGT, het na 5 minuten voor hen al te veel moeite is. Ze brengen hun oor zo dicht mogelijk bij mijn mond om elk gefluister op te vangen, of wijzen gewoon naar hun oor met een vragende uitdrukking op hun gezicht. Ik word bijna afgesnauwd door een logopediste (terwijl er een leerling bij is): “hebt gij geen stem ofzo?” Wie is hier niet open?

“Ja, ik begrijp je standpunt als Doof persoon, maar als stagiaire begrijp ik je niet. Een stagiaire moet altijd aanpassen.”

“Je hebt hier toevallig te maken met een dove stagiaire. Je kan de twee niet los van elkaar zien.”

“Ja, maar als je later echt werkt als orthopedagoge, dan is dat anders.”

“Ja? En wat moet ik dan doen? Kan ik dan wél zelf kiezen of ik stem geef of niet? Dat jullie twee talen door elkaar mengen, goed, maar ik niet.”

“Ja, dat is waar, maar euhm…”

“Veel leerlingen hebben hier een CI. Prima voor de leerkrachten, dan moeten zij niet teveel inspanning doen. Maar kunnen jullie dan ook respect opbrengen voor doven die een andere mening hebben? En op een dovenschool mag je toch verwachten dat je je verstaanbaar kan maken in VGT?”

“Ja, ik voel toch dat dit een probleem is voor de leerkrachten. Ze zijn het mij niet expliciet komen zeggen, maar ik voel het duidelijk aan. Er is een afstand gecreëerd tussen jou en de leerkrachten. Misschien moet je, om hun vertrouwen te winnen, na hun les eens een losse babbel met hen doen.”

Ik zeg haar opnieuw hoe de “losse babbels” met de leerkrachten meestal aflopen.

“Dat begrijp ik ja. Maar ik zou je toch willen vragen om eens na te denken, en misschien volgende week je stem te gebruiken. Anders gaat het hier een moeilijke stage worden voor jou.”

Ze hebben mij nadien ook nog gezegd dat ik, als ik mij zo bleef “opstellen”, op geen enkele dovenschool als orthopedagoge zou kunnen werken “alleen in Kasterlinden”. Sommige leerkrachten vroegen me zelfs: “Héb jij wel een stem? Dat moet toch wel zeker als je op de universiteit orthopedagogiek studeert.” (!)

Ik heb later nooit als orthopedagoge gewerkt. Niet omdat ik dat niet zou kunnen of niet zou mogen, maar omdat ik het zelf niet wilde. Het ligt me niet en als ik zou moeten werken in een systeem zoals dat van de meeste dovenscholen, ik zou het geen maand volhouden (twee weken kregen mij al bijna kapot). Ik heb heel veel respect voor de dove leerkrachten, opvoeders en klasassistenten die wel volhouden omdat het voor de kinderen zo belangrijk is. Zij doen ongelooflijk werk en krijgen daar weinig erkenning voor. Ik heb evenveel respect voor de dove leerkrachten die het probeerden, maar het niet uithielden en beseften dat ze hun tijd beter  konden gebruiken.

Ik ben sindsdien in die school nooit meer teruggeweest. Laat ons hopen dat de situatie verbeterd is. Al is dat volgens mij ijdele hoop.

*Deze opinie had ik eigenlijk in september geschreven voor de kranten, maar ze werd niet opgenomen. Ik post ze hier dus.*

Op de vraag waar dove kinderen gebarentaal leren krijg je bijna altijd als antwoord: “op school zeker?” of “van hun ouders?”. Dat is een heel normaal antwoord, of dat zou het toch moeten zijn. Want verbijsterend genoeg is de realiteit heel anders. In de eerste schoolmaand van 2011 dringen deze vragen zich opnieuw op: waarom krijgen de meeste dove kinderen (nog steeds) geen les in Vlaamse Gebarentaal (VGT)? En waar leren ze die taal dan wel?

90% tot 95% van de dove kinderen heeft horende ouders die op het moment dat hun baby geboren wordt in de meeste gevallen geen VGT kennen. Ziedaar al het enorme belang van een vroeg aanbod VGT voor ouders en kind, en zeker op school. Ironisch genoeg moeten dove kinderen in bijna alle gevallen les volgen in het gesproken Nederlands, dat voor hen niet of moeilijk toegankelijk is. De wereld op z’n kop, zegt u?

Er zijn alvast heel wat ouders van dove kinderen het met u eens. De enige school voor buitengewoon onderwijs waar dove kinderen les krijgen in VGT is in de rand van Brussel en is door de afstand voor veel ouders geen haalbare kaart. Bovendien is het niveau in deze scholen niet hetzelfde als dat van het gewoon basisonderwijs. Steeds meer ouders sturen hun kind dan ook naar een gewone basisschool. Maar ook daar wordt geen lesgegeven in VGT en dove kinderen zijn er vaak helemaal alleen. Ze moeten zwemmen of verzuipen. En veel dove kinderen verzuipen er.

Met uitzondering van die ene school is er in het Nederlandse taalgebied dus geen enkele basisschool toegankelijk voor dove kinderen. De Vlaamse overheid grijpt niet in en kiest ervoor om in plaats van het systeem, de kinderen aan te passen. Dit gebeurt door een machtig medisch discours dat dove kinderen “normaal” wil maken en dat zich nu ook gesteund ziet door technologische evoluties zoals het cochleair implantaat.

Het verbaast u misschien dat er weinig opstand komt tegen deze situatie. De invloed van de Dovengemeenschap is echter klein en fragmentarisch. Ze werd als minderheidsgroep meer dan 120 jaar lang onderdrukt door haar o.a. het recht op onderwijs in VGT te ontzeggen. Hierdoor daalde het opleidingsniveau en werden dove mensen kleingehouden. Daardoor kwam er niemand in opstand (of althans niet in het openbaar). Maar er zijn nog andere redenen voor het “succes” van dit normalisatiediscours. Horende ouders worden bij de geboorte van hun kind niet geïnformeerd over het belang van VGT, zelfs afgeraden om de taal te leren. Het advies van de medische professionals komt er meestal al voor zij goed en wel beseffen dat hun kindje doof is, en ze gaan er dan ook meestal zonder enig besef in mee. Dove ouders zijn mondiger geworden de laatste jaren maar toch zijn ook zij vaak nog – door de jarenlange onderdrukking en het algemene lage opleidingsniveau – makkelijk vatbaar voor deze medische beïnvloeding.

U als lezer bent niet op de hoogte van wat er gebeurt in het “dovenonderwijs” en u gaat er dus terecht vanuit dat als u dove kinderen ziet gebaren, ze dat wel op school geleerd zullen hebben. Maak u geen illusies: het is eerder “ondanks” dan “dankzij” de meeste dovenscholen en het overheidsbeleid dat dove kinderen nog VGT leren (maar helaas pas wanneer ze ouder zijn). Omdat die taal voor hen is als ademen. Levensnoodzakelijk. Het is de taal waarin ze zich het beste kunnen uitdrukken, en die voor hen 100% begrijpbaar is. Dat net die taal hen al van bij de geboorte én gedurende hun hele onderwijsloopbaan ontzegd wordt, is niet alleen fout. Het is misdadig.

Hoe kan de Vlaamse overheid VGT erkennen, wanneer ze op hetzelfde moment toestemt met of althans niet ingaat tegen de professionals die ouders van dove kinderen afraden om VGT te leren? Wanneer die ouders zich bijna verplicht voelen een CI te kiezen voor hun kind bij gebrek aan volwaardige onderwijsalternatieven?

Ook de Dovengemeenschap moet in eigen boezem kijken: het advies dat een CI ok is “als het maar samengaat met gebarentaal” was strategisch geen verstandige zet. Ten eerste weten we al lang dat dit advies door 95% van de medische professionals aan hun laars gelapt wordt. VGT wordt pas als “oplossing” voorgesteld wanneer men inziet dat het CI niet zo goed werkt als men gewenst had. Ten tweede is het absurd om een chirurgische ingreep en een taal met elkaar te gaan vergelijken. Het CI is een optie voor een kind. Zoals je een optie kan kiezen bij een bepaald automodel en daardoor de rijervaring makkelijker of veiliger maakt. Een autostuur wordt niet aangeboden als optie, net zomin als VGT een optie is of mag zijn. VGT is een geboorterecht. Voor elk doof kind, ook die kinderen met CI. En het is aan de Vlaamse overheid om structuren op te zetten die dove kinderen dit geboorterecht garanderen.

De conceptnota talenbeleid van minister van Onderwijs Pascal Smet die deze zomer door de Vlaamse Regering goedgekeurd wordt, is een begin. De nota erkent dat tweetalig onderwijs een belangrijke meerwaarde kan betekenen in de academische en socio-emotionele ontwikkeling van dove kinderen, en dat er prioritair werk gemaakt moet worden van taalverwerving (eerst VGT en daar bovenop Nederlands), vooral binnen specifiek “dovenonderwijs”. Een taalbad dus; niet zwemmen of verzuipen. Het zou logisch zijn moest dit uitgewerkt kunnen worden binnen het gewoon onderwijs. Als een VGT-talige basisschool met het accent op een brede algemene vorming en totale persoonlijkheidsontwikkeling, vertrekkend vanuit visualiteit én tweetaligheid (VGT en geschreven Nederlands). Uiteraard moet ook het gesproken Nederlands als optie aangeboden worden wanneer ouders dat wensen en het haalbaar is voor het kind. Maar dit mag niet ten koste gaan van de verwerving van VGT en geschreven Nederlands, en evenmin ten koste van de algemene kennis – zoals helaas nog steeds het geval is.

The Belgian negotiators reached an agreement today on Brussels-Halle-Vilvoorde, but the Flemish Deaf community has its own milestone.

Today, the Flemish government was sentenced for the second time in two years for discrimination of deaf students in secondary education. The government is guilty of refusal of reasonable accommodations for deaf students (in the form of enough interpreting hours) – a legal form of discrimination. With this sentence, the Court of Appeal has reaffirmed the 2009 sentence of the first Court in Ghent.

The case was submitted in 2009 by four deaf parents of deaf children, supported by the Flemish Deaf Association Fevlado. They were assisted by the Brussels law firm Stibbe, which has taken on this case on a pro bono basis.

In August 2009, the Flemish government entered an appeal against this sentence not because they thought the parents’ demands were unreasonable, or more interpreting hours were not within their budgetary possibilities (at least they didn’t say that officially), but because, so they said, “there were not enough interpreters” to provide more interpreting hours. This was their claim in 2009, and they repeated the very same argument in 2011, in Higher Appeal.

The judge in Higher Appeal could see right through it and did not follow their argument. The court clearly states that the Flemish government’s position of suggesting that the “shortage” of interpreters is an external reality outside their sphere of influence is nonsense and that in reality, the cause of the so-called “shortage” lies with the Flemish government itself. Indeed, there effectively are enough people with an interpreter qualification in Flanders (about 282 certified interpreters). The problem is they have troubles to effectively work as interpreters in education because of job insecurity (low amount of interpreting hours funded by the government), the by the government enforced “self-employed” statute, the low wage and the administrative overregulation. Add to this the fact that many interpreters are women who also have to cope with the combination work-family, and that the training does not fully equip them to learn how to make the best out of their “self-employed” status, and you get the full picture.

It will be interesting to see the reaction of the BVGT (the Flemish interpreter association), since this is a crucial case for them and their profession, right at the heart of their interests (higher wage, better working conditions, more job security).

The government also stated that if the three students concerned would receive more interpreting hours, the other deaf students would be victims of this. This was also refuted by the judge, stating that the government need to provide equal treatment of persons with an equal “handicap” and that the mere supposition that because of this more students would be entitled to more interpreting hours, does not mean this would be an unreasonable accommodation.

The judge also stated that this case is first of all a case of social justice, and that the government also needs to be aware that the costs now (when providing deaf students truly equal access to education) are nothing compared to the costs in the long term when they maintain the status-quo: low-educated and/or unemployed deaf adults, deaf adults with mental health problems, and, as a result of this: deaf adults living on social security and other allowances.

It is also equally important to realise that Flemish deaf students, if they want to obtain a diploma which allows them to enter higher education, have no other choice than to go to a mainstream school. There is no alternative. That the Flemish government does not offer these students any other choice (e.g. sign language medium secondary education) is one thing, but that they force deaf studens to sit in a classroom where most of the time they don’t have a clue what’s going on, is criminal. According to Tove Skutnabb-Kangas, such a situation where the language of instruction is incomprehensible, even amounts to no education at all.

With this sentence, the judge in higher appeal has firmly reminded the Flemish government of the engagement they undertook when ratifying the UN Convention on the Rights of Persons with Disabilities in July 2009. Although the case was primarily based on the Flemish decree on Equal opportunities and Equal treatment, which was adopted in 2008, this is also a case where the UNCRPD, although a “disability convention”, offers a pathway for social and language justice for deaf people.

The struggle of the Flemish Deaf Association for equal access to secondary and higher education for deaf children and students has hopefully reached an end. It is only one of the many battles the association needs to fight to change policy linked to Deaf education. Let’s hope this case is a precedent and deaf students can finally access secondary education through their mother tongue.

Maybe Pascal Smet, the Flemish minister of Education, needs to make some time to listen to the wise words of the American abolitionist and statesman Frederick Douglass: “It is easier to build strong children than to repair broken men.”

Vorige week werd de nieuwe beheersovereenkomst 2012-2016 tussen de Vlaamse overheid en de VRT bekend gemaakt. Onder punt 6.1.2.2. “Diversiteit en doelgroepenbeleid” staat te lezen dat de VRT haar aanbod ook “toegankelijk” moet maken voor personen met een “auditieve/visuele beperking”, en daartoe o.a. het volgende aanbiedt:

Gebarentaal: het journaal van 19u en het Ketnet-journaal worden via het open internet met gebarentaal aangeboden binnen het jaar na de inwerkingtreding van deze overeenkomst. Dit signaal wordt ook digitaal aangeboden aan de distributeurs die die service ook via interactieve digitale televisie kunnen verspreiden. Het weekoverzicht van het Ketnet-journaal wordt via TV met gebarentaal aangeboden binnen het jaar na de inwerkingtreding van deze overeenkomst.

De Vlaamse Dovengemeenschap pleit al jaren voor “VGT op de VRT”. Het was en is één van de topprioriteiten van Fevlado, de afwezigheid van VGT op de VRT kwam naar voor op elke studiedag, elke workshop, in vele gesprekken met dove mensen. Het was ook één van de eisen van de petitie die DAF in 2004 startte.

En ja, we komen van ver. Ik herinner me nog levendig sommige vergaderingen met de VRT: “maar er is toch al ondertiteling?”, “het is maar een kleine doelgroep”, “klopt het dat gebarentaal gaat uitsterven?” et cetera.

Nu het moment er is dat er eigenlijk een serieuze stap vooruit wordt geboekt, blijft het vrij stil. Er waren enkele posts op Facebook en Fevlado berichtte via hun website dat ze zeer tevreden zijn maar blijven streven naar het dagelijks uitzenden van deze programma’s in VGT op televisie en niet enkel via het internet.

Wat houdt dat stukje in de beheersovereenkomst nu juist in? De VRT heeft het over “via het open internet met gebarentaal aanbieden”. Fevlado verduidelijkt dat het gaat om “het brengen van het Journaal en Karrewiet door dove vertalers”. Benieuwd welke vorm dit juist zal aannemen: een vertaling van het nieuws, of een eigen (eventueel) kortere nieuwsuitzending in VGT, met een voice-over, zoals ze in Finland al doen?

Het is in ieder geval geweldig dat de VRT de meeste aanbevelingen van Fevlado volgt: (1) als er gekozen moet worden, dan eerst programma’s voor kinderen en jongeren (Karrewiet) en duidingsprogramma’s (Het journaal) en (2) het inzetten van dove vertalers. Het zal nu aan Fevlado zijn om ervoor te lobbyen dat deze beheersovereenkomst effectief uitgevoerd wordt (voor ondertiteling bijvoorbeeld zijn niet alle afspraken uit de vorige beheersovereenkomst nagekomen), en dat de digitale distributeurs het signaal uitzenden.

Ik ben heel benieuwd wat er nu gaat gebeuren en zeker vanaf januari 2012, wanneer het nieuws dagelijks in VGT te zien zal zijn. Hoe zullen de dove vertalers het concreet aanpakken? Wat gaat dat doen met het zelfbeeld van dove kinderen en jongeren die anders nooit een dove volwassene tegenkomen, om nu plots één keer per week Karrewiet in VGT op TV te zien, en elke dag op het internet? Wat gaan de gevolgen zijn voor die visie van het grote publiek op VGT? Het gaat in ieder geval een boost geven aan de uitbreiding van het VGT-lexicon. Zijn er naamgebaren voor bijvoorbeeld Anders Behring Breivik, of Hosni Moebarak? Gebaren voor allerlei begrippen, plaatsen, landen, personen, … die nu misschien al gebruikt worden door gebarentaligen maar waarvan niet iedereen het bestaan weet, zullen via het internet en digitale televisie verspreid worden.

Ik duim alvast voor een goed verloop van de testweek in september!

Gisteren praatte ik met een horende mama van een dove zoon (nu 9 jaar). De mama is iemand die alles, maar dan ook alles wat ze weet over haar kind zelf heeft moeten uitzoeken. En daar heel hard voor gewerkt heeft.

Toen hij geboren werd, kreeg ze letterlijk te horen “we gaan hem implanteren en het is opgelost”. Tot hij 6 jaar (!) was, wist ze niks over gebarentaal, dove mensen of ook maar iets wat haar haar zoon beter zou doen begrijpen.

Op een bepaald moment merkte ze dat ze er nooit in slaagde iets op een lieve manier te zeggen tegen hem, omdat ze steeds moest roepen en duidelijk articuleren. Ze ging op zoek op internet, en vond gebarentaal. De cursus van Fevlado zat vol. Dan maar een jaar gewacht, en begonnen. En daarna de tolkenschool. Op de thuisbegeleidingsdienst hadden ze haar altijd gezegd dat gebarentaal niet nodig was. “Hij hoort toch?”

Haar zoon gaat nu naar het horend onderwijs en ziet niet zo heel veel andere dove kinderen, al doet ze haar best om hem zoveel mogelijk in contact te brengen met andere dove kinderen, en met dove volwassenen. Ze zei me “als er andere dove mensen bij zijn, verandert er iets aan hem. Ik kan dat niet uitleggen, maar vanbinnen in hem verandert er iets.”

Haar zoon heeft één apparaat en een CI. Hij doet het daar ok mee, maar ze zei “ik ben pas echt bij mijn zoon als hij die apparaten uit heeft. Als hij ze aan heeft is hij … ik weet niet … iemand anders. Ik ben het dichtst bij hem als hij ze niet in heeft. Dan weet ik: dit is mijn zoon.”

Ik word daar even stil van.

Waarom laten we dove kinderen niet zijn wie ze zijn?